कणखर माणूस : लक्ष्मणराव ढोबळे

Advertisement

लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठेंचे साहित्य आणि माजी मंत्री लक्ष्मणराव ढोबळे यांच्या जीवनसंघर्षाची सांगड

सोलापूर जिल्ह्यात नुकतीच लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे यांची जयंती अत्यंत उत्साहात आणि सामाजिक भावनेने साजरी करण्यात आली. या सोहळ्यात शाहू शिक्षण संस्थेचे संस्थापक अध्यक्ष आणि राज्याचे माजी मंत्री प्रा. लक्ष्मणराव ढोबळे यांची उपस्थिती आणि त्यांनी केलेले मार्गदर्शन विशेष लक्षणीय ठरले. याप्रसंगी त्यांनी संस्थेतील विद्यार्थी, शिक्षक, राजकीय पदाधिकारी आणि समाजबांधवांना संबोधित करताना अण्णा भाऊंच्या साहित्याची प्रस्तुतता आणि मानवी जीवन घडवण्यातील त्यांच्या विचारांचे मोलाचे योगदान यावर प्रकाश टाकला.
हा केवळ एका महापुरुषाचा गौरव नव्हता, तर अण्णा भाऊंच्या साहित्यातील 'संघर्ष' आणि प्रा. लक्ष्मणराव ढोबळे यांच्या 'खडतर आयुष्यातील वास्तव' यांचा एक सुंदर मिलाफ होता. ढोबळे यांनी स्पष्ट केले की, अण्णा भाऊंचे विचार आजही तितकेच मोलाचे आहेत. आजच्या तरुणांनी केवळ त्यांचे फोटो पूजण्यापेक्षा त्यांचे साहित्य वाचून, शिक्षण घेऊन आणि संघटित होऊन आपले आयुष्य घडवले पाहिजे, तरच खऱ्या अर्थाने या महापुरुषांना अभिवादन ठरेल. याच कारणातून सोलापुरातील हा जयंती सोहळा केवळ एक उत्सव नव्हता, तर तो संघर्ष, शिक्षण आणि समाजपरिवर्तनाचा त्रिवेणी संगम होता. माजी मंत्री लक्ष्मणराव ढोबळे यांचे खडतर आयुष्य आजच्या पिढीला हेच शिकवते "परिस्थिती कितीही कठीण असली, तरी शिक्षणाच्या आणि संघर्षाच्या जोरावर माणूस आपले ध्येय गाठू शकतो."

अण्णा भाऊ साठेंचे साहित्य : वंचितांच्या जगण्याचे उग्र वास्तव

लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे हे केवळ एक कवी किंवा शाहिर नव्हते, तर ते शोषितांचे आणि उपेक्षितांचे बुलंद आवाज होते. त्यांनी अक्षरांचे शस्त्र करून समाजातील शेवटच्या घटकाच्या वेदनांना वाचा फोडली. 'फकिरा', 'वारणेचा वाघ' यांसारख्या कादंबऱ्यांमधून त्यांनी जुलूमाविरुद्धचा बंड आणि स्वाभिमान कसा जपावा, हे शिकवले. अण्णा भाऊंचे साहित्य माणसाला केवळ परिस्थितीवर रडत बसण्याचे शिकवत नाही, तर परिस्थितीशी दोन हात करून आपले अस्तित्व निर्माण करण्याची प्रेरणा देते. त्यांची 'जग बदल घालूनी घाव, सांगून गेले मला भीमराव' ही घोषणा आजही प्रत्येक कष्टकऱ्याच्या आणि विद्यार्थ्याच्या मनामध्ये क्रांतीची ठिणगी पेटवते.

प्रा. लक्ष्मणराव ढोबळेंचे खडतर आयुष्य : अण्णा भाऊंच्या विचारांचे जिवंत उदाहरण

माजी मंत्री प्रा. लक्ष्मणराव ढोबळे यांच्या संपूर्ण जीवनप्रवासाकडे पाहिल्यास, त्यात अण्णा भाऊंनी रेखाटलेल्या संघर्षाचेच प्रतिबिंब उमटलेले दिसते. अत्यंत सामान्य आणि गरीब कुटुंबातून पुढे येत त्यांनी आपला राजकीय आणि सामाजिक प्रवास सुरू केला. 

जनतेची साथ आणि खडतर प्रवास..., वर्गणी गोळा करून मला जनतेने आमदार केले आहे, ही त्यांची भावना त्यांच्या सुरुवातीच्या खडतर राजकीय प्रवासाची साक्ष देते. प्रतिकूल आर्थिक आणि सामाजिक परिस्थिती असतानाही त्यांनी कधी हार मानली नाही.

शिक्षणाप्रती निष्ठा आणि जिद्द (वयाच्या ७३ व्या वर्षी पीएचडी) : यअ भाऊंनी ज्या शिक्षणापासून वंचित राहिलेल्या समाजाच्या वेदना मांडल्या, त्याच शिक्षणाचे महत्त्व ढोबळे साहेबांनी ओळखले. शिक्षणाला वयाचे बंधन नसते हे सिद्ध करत त्यांनी वयाच्या ७३ व्या वर्षी 'पीएचडी' (PhD) पदवी प्राप्त करून एक नवा आदर्श घालून दिला. हा केवळ एका पदवीचा सन्मान नव्हता, तर निरंतर शिकत राहण्याच्या त्यांच्या अफाट जिद्दीचा विजय होता.

शाहू शिक्षण संस्था: विचारांतून कृतीकडे!

केवळ भाषणातून विचार मांडण्यापेक्षा अण्णा भाऊ आणि राजर्षी शाहू महाराजांचे विचार कृतीत आणण्यासाठी प्रा. लक्ष्मणराव ढोबळे यांनी शाहू शिक्षण संस्थेची स्थापना केली. या संस्थेच्या माध्यमातून समाजातील गरीब, वंचित आणि गरजू विद्यार्थ्यांना दर्जेदार शिक्षण देऊन त्यांचे आयुष्य घडवण्याचे काम अविरत सुरू आहे.